Przez ponad półtora wieku w rodzinie Markowiczów i Walentynowiczów powtarzano jedno zdanie: „Piłsudscy byli naszymi sąsiadami”. Była to rodzinna opowieść przekazywana z pokolenia na pokolenie, ale nikt nie znał szczegółów ani nie dysponował dokumentami, które mogłyby ją potwierdzić. Dopiero niedawne badania archiwalne pozwoliły odkryć, że za tą legendą kryje się niezwykła historia.
Klucz do zagadki znajdował się w księgach metrykalnych parafii Sorokpol pod Wilnem, przechowywanych dziś w Litewskim Państwowym Archiwum Historycznym w Wilnie. To właśnie tam odnaleziono dokumenty świadczące o bliskich relacjach między rodzinami Markowiczów i Walentynowiczów a rodziną przyszłego Marszałka Polski, Józefa Piłsudskiego.
Odkryte akty chrztów pokazują, że członkowie rodziny Piłsudskich nie byli jedynie sąsiadami. Wielokrotnie występowali oni w roli rodziców chrzestnych dzieci przodków autorów badań.
Pierwszy z dokumentów pochodzi z marca 1862 roku. W akcie chrztu Antoniego Markowicza, młodszego brata prapradziadka rodziny, jako rodzice chrzestni figurują Antoni Billewicz oraz jego córka Maria Billewiczówna. To właśnie ta dwudziestoletnia Maria rok później poślubiła Józefa Wincentego Piłsudskiego i została matką Józefa Piłsudskiego.
Kolejny dokument pochodzi z kwietnia 1865 roku. Ojcem chrzestnym Józefa Walentynowicza, młodszego brata praprababci Zofii, został Józef Wincenty Piłsudski, ojciec przyszłego Marszałka.
Jeszcze bardziej niezwykły jest trzeci zapis. W sierpniu 1877 r. podczas chrztu Anny Walentynowiczówny, młodszej siostry Zofii, funkcję ojca chrzestnego pełnił siedmioletni Adam Piłsudski, młodszy brat Józefa Piłsudskiego. W przyszłości został on wiceprezydentem Wilna i senatorem II Rzeczypospolitej.
W XIX w. rola rodzica chrzestnego miała znacznie większe znaczenie niż obecnie. Była nie tylko zaszczytem, ale również zobowiązaniem. Chrzestni przejmowali moralną odpowiedzialność za dziecko i zobowiązywali się do troski o jego wychowanie, gdyby zabrakło rodziców. Fakt, że przedstawiciele rodziny Piłsudskich przyjmowali tę rolę wobec dzieci Markowiczów i Walentynowiczów, świadczy o bliskich relacjach łączących obie rodziny.
Wszystkie wydarzenia rozgrywały się w tej samej parafii i wokół tego samego drewnianego kościoła w Powiewiórce. To właśnie tam w grudniu 1867 r. ochrzczono Józefa Piłsudskiego, który wiele lat później stał się jednym z ojców polskiej niepodległości.
Historię tę przybliża także piętnastominutowy film dokumentalny opublikowany na kanale Ex Archivis w serwisie YouTube. Materiał prowadzi widza od wydarzeń związanych z powstaniem styczniowym, poprzez losy rodziny Piłsudskich i zesłanie braci Marszałka, aż do odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. oraz grobu Piłsudskiego na wileńskiej Rossie.
Po ponad 160 latach rodzinna opowieść przekazywana przez kolejne pokolenia znalazła swoje potwierdzenie w archiwalnych dokumentach. Okazało się, że słowa o sąsiedztwie z Piłsudskimi były nie tylko wspomnieniem dawnego życia na Wileńszczyźnie, ale śladem rzeczywistych i bliskich relacji między rodzinami. Proste zdanie powtarzane przez przodków okazało się historyczną prawdą.
BB, mat. prasowe Ex Archivis
Odkryj więcej:
Sekundy, które zdecydowały o wszystkim. Niezwykła odwaga krakowskich policjantów
„Chcemy, aby seniorzy byli widoczni i aktywni”. Justyna Rój o nowym Polskim Klubie Seniora w Dublinie
19. Polish Arts Festival w Limerick. Sprawdź, co przygotowano w tym roku!
Bezpłatna wystawa internetowa o twórcach polskiej pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej
