Św. Oliver Plunkett, ostatni katolicki duchowny stracony w Anglii, stał się symbolem niezłomnej wiary oraz obrońcą Eucharystii w czasach brutalnych prześladowań katolików. Jego życie, posługa w ukryciu i męczeńska śmierć sprawiają, że postać Plunketta wyjątkowo mocno koresponduje z przesłaniem Bożego Ciała, a relikwie w Droghedzie do dziś przyciągają pielgrzymów z całego świata.
Dzieciństwo i edukacja w czasach prześladowań
Św. Oliver Plunkett urodził się 1 listopada 1625 r. w Loughcrew w hr. Meath, w rodzinie o silnych tradycjach katolickich i szlacheckich. Jego dzieciństwo przypadło na okres narastających napięć religijnych, kiedy katolicy w Irlandii byli coraz bardziej ograniczani w dostępie do edukacji i praktyk religijnych. Mimo trudnych warunków młody Oliver wyróżniał się zdolnościami i głęboką wiarą, dlatego w wieku kilkunastu lat został wysłany do Rzymu, gdzie rozpoczął naukę w irlandzkim seminarium. Tam zdobył gruntowne wykształcenie teologiczne i prawnicze, a w 1654 r. przyjął święcenia kapłańskie. Przez kolejne lata pracował w Rzymie jako wykładowca i doradca w Kongregacji Rozkrzewiania Wiary (Propaganda Fide), zdobywając uznanie jako człowiek wybitnie wykształcony, ale też praktyczny i oddany Kościołowi.
Powrót do Irlandii i posługa w ukryciu
W 1669 r., po częściowym złagodzeniu antykatolickich represji stosowanych przez angielskie władze, Oliver Plunkett mógł powrócić do kraju i objąć funkcję arcybiskupa Armagh. Jego posługa przypadła na czas, gdy katolicy wciąż byli prześladowani, a odprawianie Mszy Świętej często odbywało się w ukryciu. Plunkett organizował potajemne liturgie, dbał o formację duchowieństwa i starał się zapewnić wiernym dostęp do sakramentów, w tym do Eucharystii, która w tamtym okresie była nie tylko centrum życia duchowego, lecz także aktem odwagi i wierności Kościołowi. To właśnie ta głęboka więź z Eucharystią sprawia, że jego postać tak mocno koresponduje z przesłaniem Bożego Ciała – święta, które w Polsce obchodzone jest w sposób wyjątkowo uroczysty, z procesjami ulicznymi i publicznym wyznaniem wiary w obecność Chrystusa w Najświętszym Sakramencie.
Aresztowanie i fałszywe oskarżenia Tytusa Oatesa
W 1679 r. Plunkett został aresztowany pod sfabrykowanym zarzutem udziału w rzekomym spisku przeciwko monarchii. Oskarżenia te były częścią tzw. „Popish Plot”, czyli antykatolickiej konfabulacji stworzonej przez Tytusa Oatesa, byłego duchownego, dwukrotnie zmieniającego wyznanie, który w 1678 r. ogłosił serię oszczerczych wymysłów o rzekomym planie katolików mającym na celu obalenie króla. Jego zeznania doprowadziły do skazania trzydziestu sześciu niewinnych osób, w tym Olivera Plunketta. Proces arcybiskupa był prowadzony w atmosferze histerii i uprzedzeń, a wyrok był przesądzony od początku.
Męczeńska śmierć w Tyburn
1 lipca 1681 r. Oliver Plunkett został stracony w londyńskim Tyburn w najbardziej brutalny sposób przewidziany dla zdrajców Korony: przez powieszenie, wypatroszenie i poćwiartowanie. Jego śmierć szybko zaczęła być postrzegana jako symboliczny akt wierności wierze i Eucharystii – wartości, które w Polsce szczególnie wybrzmiewają podczas uroczystości Bożego Ciała.
Relikwie i kult w Droghedzie
Po egzekucji szczątki Plunketta potajemnie przewieziono do Irlandii, gdzie otoczono je czcią. Najbardziej znana relikwia – zachowana głowa świętego – została umieszczona w kościele St. Peter’s Church w Droghedzie, który stał się głównym sanktuarium jego kultu. W specjalnej kaplicy wierni mogą zobaczyć nie tylko relikwie, lecz także witraże przedstawiające sceny z jego życia i męczeństwa. Pozostałe fragmenty ciała spoczywają m.in. w opactwie Downside w Anglii. Kaplica w Droghedzie jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc pielgrzymkowych w Irlandii, a kult Plunketta – od początku silny – z czasem tylko rósł, stając się ważnym elementem irlandzkiej tożsamości religijnej.
Beatyfikacja i kanonizacja
23 maja 1920 r. Oliver Plunkett został beatyfikowany przez papieża Benedykta XV, a 12 października 1975 r. kanonizowany przez papieża Pawła VI. Jego wyniesienie na ołtarze było nie tylko uznaniem osobistej świętości, lecz także symboliczną rehabilitacją wszystkich ofiar antykatolickich prześladowań XVII wieku.
Wspomnienie liturgiczne
W kalendarzu liturgicznym Kościoła katolickiego św. Oliver Plunkett jest wspominany 1 lipca, w rocznicę swojej męczeńskiej śmierci. W Irlandii dzień ten ma szczególne znaczenie – w wielu parafiach odbywają się nabożeństwa, pielgrzymki oraz modlitwy przy jego relikwiach. Wspomnienie świętego to przypomina o niezłomności irlandzkiego Kościoła w czasach prześladowań oraz o centralnym miejscu Eucharystii w życiu i posłudze Plunketta.
Boże Ciało: Polska i Irlandia – dwie perspektywy
Boże Ciało symbolizuje wiarę w obecność Jezusa w Eucharystii, wyjście z nią do ludzi oraz jedność wspólnoty, która publicznie wyznaje swoją wiarę. W Polsce dzień ten jest dniem wolnym od pracy a uroczystość Bożego Ciała należy do najbardziej znanych świąt katolickich, obchodzonych z procesjami ulicznymi, dekoracjami ołtarzy i publicznym wyznaniem wiary. W Irlandii procesje Bożego Ciała odbywają się głównie w niedziele – w tym roku 7 czerwca – ponieważ 4 czerwca, czyli święto Bożego Ciała (Corpus Christi), w Irlandii nie jest tam dniem wolnym.
To święto jest ruchome, a jego data zależy od dnia, w którym przypada Wielkanoc – Boże Ciało zawsze obchodzone jest w czwartek mniej więcej dwa miesiące później.
Irlandzka tradycja religijna, jest głęboko zakorzeniona w historii prześladowań i męczeństwa. Właśnie dlatego postać św. Olivera Plunketta może być dla nas Polaków mieszkających w Irlandii symbolicznym łącznikiem między dwiema tradycjami: polską, wspólnotową oraz irlandzką, naznaczoną walką o możliwość sprawowania Eucharystii. Wspomnienie św. Olivera Plunketta w okresie Bożego Ciała przypomina, jak bardzo zmieniły się czasy – od tamtych lat, w których praktykowanie wiary wymagało odwagi, po dzisiejszą swobodę publicznego świętowania.
BB
FOTO: Witraż przedstawia sceny z życia św. Olivera Plunketta, z centralnym portretem świętego oraz ikonografią związaną z jego męczeństwem, stworzony przez Kevina Kelly’ego z Abbey Stained Glass Studio i znajduje się w St Brigid’s Church w Oldcastle, hr. Meath, facebook.com/acnire
FOTO: Sanktuarium św. Olivera Plunketta w kościele św. Piotra w Droghedzie, Wikipedia, Trounce, domena publiczna, CC BY 3.0.
FOTO: Witraż przedstawiający św. Plunketta w kościele pw. św. Marii (St. Mary’s Church) w miejscowości Westport, w hr. Mayo, facebook.com/ArmaghParish
FOTO: Brązowa rzeźba przedstawiająca św. Olivera Plunketta, umieszczona w katedrze św. Patryka w Armagh, facebook.com/ArmaghParish
