Jedna z najgłośniejszych współczesnych irlandzkich pisarek, Sally Rooney, której powieści sprzedały się w ponad sześciu milionach egzemplarzy na całym świecie i zostały przetłumaczone na ponad 40 języków, znalazła się w centrum politycznej i wydawniczej burzy po wycofaniu jej książek z dystrybucji w Wielkiej Brytanii z powodu jej poparcia dla palestyńskiej grupy aktywistycznej Palestine Action.
W środę, 14 października, Rooney oraz jej wydawnictwo Faber & Faber ogłosili tę decyzję.
Choć sprzedaż książek Rooney w Wielkiej Brytanii nie została oficjalnie zakazana, wydawnictwo postanowiło wycofać je z dalszej dystrybucji. Decyzja ta wynika z interpretacji brytyjskich przepisów antyterrorystycznych przez wydawcę. Egzemplarze, które już trafiły do księgarń, mogą jednak nadal pozostawać w sprzedaży.
Kontrowersje mają źródło w decyzji brytyjskiego rządu z lipca 2025 r., kiedy to organizacja Palestine Action została oficjalnie uznana za organizację terrorystyczną po serii protestów przeprowadzonych na terenie Wielkiej Brytanii.
Zgodnie z Ustawą o terroryzmie wspieranie „organizacji zakazanej” może stanowić przestępstwo.
W oświadczeniu przekazanym brytyjskiemu dziennikowi „The Guardian” Rooney napisała: „W lipcu 2025 r. grupa protestacyjna prowadząca działania bezpośrednie Palestine Action została uznana w Wielkiej Brytanii za organizację terrorystyczną. W następnym miesiącu opublikowałam artykuł opiniotwórczy, w którym wyraziłam zamiar dalszego wspierania Palestine Action, która nie jest organizacją zakazaną ani w żaden sposób nielegalną tutaj, w Rep. Irlandii. W rezultacie realizacja umów dotyczących publikowania moich książek w Wielkiej Brytanii mogłaby obecnie stanowić poważne przestępstwo. Po okresie konsultacji i rozważań, za moją pełną zgodą, wydawnictwo Faber uznało więc, że nie może już dostarczać moich książek na rynek brytyjski. Dołożyłam wszelkich starań, aby otwarcie informować opinię publiczną o swoich przekonaniach i zamiarach, i jestem w pełni gotowa ponieść tego konsekwencje”.
Sally Rooney urodziła się 20 lutego 1991 r. w Castlebar w hr. Mayo. Studiowała filologię angielską w Trinity College Dublin, a następnie ukończyła studia magisterskie z literatury amerykańskiej. Jako utalentowana uczestniczka debat uniwersyteckich zwróciła na siebie uwagę debiutancką powieścią „Conversations with Friends” („Rozmowy z przyjaciółmi”), wydaną w 2017 roku. Jej druga książka, „Normal People” („Normalni ludzie”), opublikowana w 2018 r., uczyniła z niej międzynarodową gwiazdę literatury. Powieść zdobyła liczne nagrody i doczekała się niezwykle popularnej ekranizacji telewizyjnej.
Kolejne książki Rooney, „Beautiful World, Where Are You” („Piękny świecie, gdzie jesteś”, 2021) oraz „Intermezzo” (2024), umocniły jej reputację autorki przenikliwie opisującej bliskość, relacje społeczne, przyjaźń, różnice klasowe i współczesne poczucie wyobcowania. Oszczędny styl pisarski oraz emocjonalnie skomplikowani bohaterowie sprawili, że stała się jedną z najbardziej dochodowych współczesnych irlandzkich powieściopisarek.
Istnieje jednak jeszcze jeden charakterystyczny element jej publicznego wizerunku: powściągliwy wyraz twarzy oraz niechęć do celebryckiej autopromocji w mediach i przed obiektywami fotografów stały się częścią jej rozpoznawalnego wizerunku.
Nadal nie wiadomo, jakiego wsparcia finansowego Sally Rooney udzieliła dotychczas Palestine Action i czy będzie ono kontynuowane? Do tej pory nie ujawniono informacji, ile pieniędzy Sally Rooney faktycznie przekazała organizacji Palestine Action. Jednakże pisarka publicznie deklarowała, że zamierza przeznaczać na wsparcie organizacji dochody ze sprzedaży swoich książek oraz inne wpływy związane z działalnością twórczą. Deklaracja dalszego wsparcia organizacji przez pisarkę opublikowana została 18 sierpnia 2025 r., m.in. przez serwis her.ie: – Chcę jasno powiedzieć, że zamierzam wykorzystywać dochody z mojej pracy, a także swoją publiczną pozycję, aby nadal wspierać Palestine Action oraz bezpośrednie działania przeciwko ludobójstwu, w każdy możliwy sposób – mówiła Rooney.
Artykuł 15 brytyjskiej Ustawy o terroryzmie stanowi, że przestępstwo popełnia osoba, która „przekazuje pieniądze lub inne mienie, wiedząc albo mając uzasadnione podstawy podejrzewać, że zostaną one wykorzystane do celów terrorystycznych”. Za takie przestępstwo grozi kara do 14 lat pozbawienia wolności.
Czy oznacza to, że Rooney mogłaby w przyszłości stanąć przed zarzutami karnymi?
Legalność decyzji brytyjskiego rządu o uznaniu Palestine Action za organizację terrorystyczną pozostaje przedmiotem sporu. Rozpatrzenie odwołania przez Sąd Najwyższy zaplanowano na listopad 2026 roku.
Jak informuje rte.ie, 17 października minister spraw zagranicznych Irlandii, Helen McEntee, przyznała, że jest „zszokowana” sytuacją wokół Sally Rooney i decyzją skutkującą wycofaniem jej książek z brytyjskiej dystrybucji. Zapowiedziała również, że poruszy tę kwestię w rozmowie z przedstawicielami władz Wielkiej Brytanii, podkreślając jednocześnie, że „nie może ingerować w brytyjski system prawny”.
Sprawa Sally Rooney wykracza dziś daleko poza świat literatury. Stała się symbolem szerszej debaty o granicach wolności słowa, prawie do wyrażania poglądów politycznych oraz konsekwencjach, jakie mogą z tego wynikać. Zwolennicy pisarki wskazują, że ma ona prawo publicznie wspierać organizację, która w Irlandii nie jest uznawana za nielegalną. Krytycy podkreślają natomiast, że po uznaniu Palestine Action za organizację terrorystyczną w Wielkiej Brytanii wszelkie formy poparcia dla niej mogą rodzić poważne skutki prawne. Niezależnie od ostatecznego rozstrzygnięcia sporu przez brytyjskie sądy, przypadek Sally Rooney pokazuje, jak silnie literatura, polityka i prawo mogą się dziś ze sobą przenikać. W najbliższych miesiącach ta sprawa może stać się jednym z najgłośniejszych europejskich sporów dotyczących wolności wypowiedzi i odpowiedzialności za publicznie głoszone poglądy.
KZ
FOTO: facebook.com/Louisianaliterature
