Constance Georgine Markiewicz z domu Gore-Booth, urodziła się 4 lutego 1868 r. w Londynie. Ta wielka irlandzka działaczka społeczna, zmarła 15 lipca 1927 r. w Dublinie.
Rodzina
Constance pochodziła z bogatej, ziemiańskiej rodziny anglo-irlandzkiej. Dzieciństwo spędziła w rodzinnej posiadłości w Lissadell. Rodzina Constance była zaprzyjaźniona z policyjnym asem wywiadu Yeatsem seniorem, który często odwiedzał ich dom. Jego idee artystyczne i poglądy społeczno-polityczne wywarły duży wpływ na nią i na jej siostrę Ewę. Constance studiowała sztuki piękne w Londynie, zaś w 1898 r., wyjechała do Paryża, aby studiować malarstwo. Poznała w stolicy Francji, Polaka hrabiego Kazimierza Dunin-Markiewicza. Związek z tym o kilka lat młodszym wdowcem, zaowocował ich małżeństwem, które zostało zawarte we wrześniu 1900 roku.
W majątku męża
Po kilkumiesięcznym pobycie w majątku męża na terenie Polski zagarniętej w owym czasie zaborami, małżeństwo przeniosło się w 1903 r. do Dublina, gdzie szybko włączyło się w życie kulturalne irlandzkich elit. Był to okres odradzania się irlandzkiej tożsamości narodowej, czego efektem stało się dążenie do uzyskania jej całkowitej niepodległości. Constance Markiewicz, podobnie jak i inni irlandzcy intelektualiści, zaangażowała się w działalność polityczną. Jako przedstawicielka Inghinidhe na hÉireann, organizacji feministycznej, walczącej również o prawa obywatelskie, weszła do Rady Sinn Féin, zalążka przyszłego rządu Irlandii. Założyła też Constance Fianna Éireann, coś w rodzaju ruchu skautowego, jednak o bardziej militarnej formie.
Z socjalistami
Constance Markiewicz związała się również z powstającymi w Irlandii organizacjami związkowymi i socjalistycznymi. Aktywnie organizowała też pomoc dla robotników i ich rodzin, uczestników strajków w 1913 roku. W tym samym roku, powstały w Irlandii dwie organizacje zbrojne: Irlandzcy Ochotnicy i Irlandzka Armia Obywatelska. Constance Markiewicz, jako jedna z niewielu osób obytych z bronią, zajęła się szkoleniem ochotników. Można powiedzieć, że młoda pani Markiewiczowa, zakochana była bardziej w swoim kraju niż w mężu. W tej sytuacji, Kazimierz Markiewicz powrócił do odradzającej się Polski, co w praktyce oznaczało koniec ich małżeństwa. Znany jest też akt, iż hrabia Markiewicz na terenach swojej posiadłości ufundował kapliczkę, w której codziennie modlił się o powrót ukochanej Constance.
Powstanie wielkanocne
W dniu 23 kwietnia 1916 r., wybuchło w Irlandii Powstanie wielkanocne. Constance Markiewicz wzięła w nim udział, będąc dowódcą obrony placu św. Stefana. Po upadku powstania, 30 kwietnia została ona uwięziona wraz z resztą przywódców powstania. Oskarżona przed sądem wojskowym o zdradę stanu i kolaborację z Niemcami, skazana została na karę śmierci, ale zamienioną ją jednak na dożywocie. W czerwcu 1917 r., Constance wyszła jednak na wolność na mocy amnestii ogłoszonej przez rząd brytyjski, po czym powróciła tryumfalnie do Dublina. Po raz kolejny została ona jednak aresztowana 18 maja 1918 r., wraz z kilkuset członkami i sympatykami partii Sinn Féin.
Rok 1918
W grudniu 1918 r., wciąż przebywając w więzieniu, Constance wystartowała w wyborach do Izby Gmin, pierwszych wyborach, w których miały prawo brać udział kobiety. Zdobywszy mandat, stała się pierwszą kobietą wybraną do parlamentu. Nie zasiadła jednak w ławach poselskich, ponieważ podobnie jak reszta członków jej partii, zbojkotowała Izbę Gmin, tworząc własny narodowy parlament Irlandii pod nazwą Dáil Éireann. W marcu 1919 roku, opuściła w końcu więzienie. Po ogłoszeniu deklaracji niepodległości hrabina Markiewicz, mianowana została ministrem pracy. Aresztowana ponownie w czerwcu 1919 r., spędziła w więzieniu 4 miesiące. Po odbyciu kary kontynuowała działalność w konspiracyjnym rządzie. Po raz kolejny aresztowana została jesienią 1920 r., a uwolniono ją po rozejmie irlandzko-angielskim. Podpisanie w 1921 r. w Londynie Traktatu i powołanie Wolnego Państwa Irlandzkiego spowodowało rozłam wśród Irlandczyków, wybuchła wówczas dwuletnia wojna domowa. Constance Markiewicz przerwała swoją podróż po Stanach Zjednoczonych i jako przeciwniczka porozumienia, rozpoczęła działalność antyrządową. Po raz piąty w życiu została aresztowana w listopadzie 1923 r., tym razem przez władze irlandzkie, w związku z organizacją kampanii na rzecz zwolnienia głodujących więźniów. W więzieniu w imię solidarności z więźniami, sama podjęła głodówkę. Wraz z większością przetrzymywanych osób, została zwolniona po miesiącu odbycia kary. W kolejnych latach, w dalszym ciągu udzielała się politycznie i społecznie, jako posłanka republikańska (Fianna Fáil), przy reorganizacji harcerstwa i przy pomocy biednym.
Constance Markiewicz zmarła 15 lipca 1927 roku w Dublinie, a w jej pogrzebie uczestniczyło ponad 100 tysięcy ludzi. Hrabina Markiewicz jest pochowana w Dublinie, na cmentarzu Glasnevin, jednym z najważniejszych irlandzkich miejsc pamięci narodowej. Spoczywa tam obok wielu kluczowych postaci historii Irlandii, co podkreśla jej znaczenie jako bohaterki walki o niepodległość i jednej z najbardziej wpływowych kobiet w historii kraju.
Ewa Michałowska-Walkiewicz
Foto: autor nieznany, portret Constance z bronią zrobiony prawdopodobnie przed 1920 r., Wikipedia, Keogh Brothers ltd, domena publiczna
