Rozbudowany system podatkowy i duża liczba regulacji należą do najczęściej wskazywanych barier prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Podatki – w tym akcyza – pozostają jednocześnie jednym z najważniejszych źródeł dochodów budżetu państwa. Niemal połowa Polaków uważa, że państwo bardziej wspiera zagraniczne firmy niż przedsiębiorstwa z polskim kapitałem, a 64 proc. wskazuje uproszczenie systemu podatkowego jako kluczową zmianę – wynika z raportu „Państwo kontra biznes”.
Eksperci: Polska ma jeden z najbardziej skomplikowanych systemów podatkowych
– Polska w ramach państw OECD ma dzisiaj jeden z najbardziej skomplikowanych i najgorszych systemów podatkowych (…) – podkreśla Andrzej Sadowski, prezydent Centrum im. Adama Smitha.
Lawina nowych przepisów utrudnia prowadzenie działalności
Z raportu Grant Thornton „Barometr prawa 2025” wynika, że liczba nowych przepisów rosła przez wiele lat, osiągając rekord w 2016 roku. Choć tempo legislacji chwilowo spadło, ponownie zaczęło rosnąć. W 2024 r., aby śledzić wszystkie zmiany, należałoby przeczytać ponad 14 tys. stron nowych aktów prawnych.
Przedsiębiorcy oczekują przejrzystych i stabilnych regulacji
W International Tax Competitiveness Index 2025 Polska zajęła 35. miejsce wśród 38 państw OECD, spadając z pozycji 31. To potwierdza słabą konkurencyjność polskiego systemu podatkowego.
– Najlepszym sposobem na uproszczenie nie jest cyfryzacja, lecz radykalne obniżenie liczby przepisów podatkowych – ocenia Andrzej Sadowski.
Z raportu „Państwo kontra biznes” wynika, że uproszczenie systemu podatkowego to najważniejsza potrzeba przedsiębiorców. – Brakuje konsekwencji w polskim prawodawstwie (…) – mówi Dariusz Kacprzak, prezes Mazowieckiej Wspólnoty Samorządowej.
Akcyza jako kluczowy element systemu fiskalnego
Akcyza jest jednym z najważniejszych podatków pośrednich w polskim systemie fiskalnym. Według danych Ministerstwa Finansów dochody budżetu państwa z tego tytułu w 2025 roku wyniosły ok. 92,5 mld zł, czyli o ok. 2,2 mld zł więcej niż rok wcześniej. Podatek ten obejmuje m.in. paliwa, alkohol i wyroby tytoniowe. Jego wysokość wpływa nie tylko na dochody państwa, lecz także na ceny wielu produktów oraz na zachowania konsumentów.
– Po pierwsze, katalog produktów, które są objęte akcyzą, powinien być skrócony. Po drugie, powinien być jednolity podatek akcyzowy dla wszystkich, żeby nie rozróżniać produktów na te, które są obciążone większą lub mniejszą akcyzą. Jeżeli podatek akcyzowy jest wysoki, to obywatele zaczynają szukać produktu w szarej strefie. Jeżeli jest on na akceptowalnym poziomie, to kupują go normalnie i wtedy akcyza zasila budżet państwa – tłumaczył Dariusz Kacprzak podczas debaty „Wolność finansowa młodego pokolenia. Rola polityki podatkowej w zapewnieniu bezpiecznego jutra”.
Studenci obserwujący debatę również zabierali głos na temat jakości prawa w Polsce. Jeden z nich zwrócił uwagę na wprowadzone jesienią przepisy podnoszące akcyzę na e-papierosy o kilkadziesiąt złotych. Jego zdaniem nowe regulacje nie rozwiązały problemu, a jedynie przesunęły handel do szarej strefy.
– Rozumiem intencję władz, które chcą chronić młodych ludzi przed uzależnieniami. Problem polega jednak na tym, że obecnie większym wyzwaniem jest egzekwowanie prawa niż tworzenie kolejnych przepisów. Produkty te wciąż są dostępne, tylko że zamiast w oficjalnych sklepach coraz częściej kupuje się je na azjatyckich platformach sprzedażowych – mówił student.
Do tej wypowiedzi odniosła się posłanka Koalicji Obywatelskiej Weronika Smarduch. Podkreśliła, że podczas prac nad regulacjami rozważano dwa scenariusze: całkowity zakaz sprzedaży e-papierosów lub znaczące podniesienie obciążeń fiskalnych. Ostatecznie zdecydowano się na drugie rozwiązanie.
Opodatkowanie globalnych firm technologicznych
W UE i OECD trwają prace nad bardziej sprawiedliwym opodatkowaniem big techów. W Polsce niemal połowa badanych uważa, że państwo bardziej wspiera firmy zagraniczne niż krajowe.
Według Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE) stopa inwestycji w Polsce (16,9 proc. PKB) jest niższa niż średnia UE (21,2 proc.). Regulacje podatkowe i administracyjne mają na to istotny wpływ.
Prace nad pakietami deregulacyjnymi
W Polsce trwają prace nad deregulacją, która ma uprościć procedury i ograniczyć bariery administracyjne. – Nie da się deregulować dużych rzeczy bez dobrego przygotowania przepisów – zaznacza posłanka Smarduch.
Pierwsze efekty deregulacji: 200 zmian w pakiecie 1.0
Część zmian już wprowadzono – dotyczą zarówno ustaw, jak i rozporządzeń oraz procedur administracyjnych.
Eksperci przypominają ustawę o działalności gospodarczej z 1988 r. jako przykład prostych zasad, które ułatwiały prowadzenie biznesu. – Próba porządkowania obecnych przepisów to praca na kilka pokoleń – ocenia Andrzej Sadowski.
Newseria, NG
