Naomh Bríd, czyli święta Brygida, przyszła na świat między rokiem 452 a 456. Zmarła w roku 524. Zwyczajowo zwana jest ona irlandzką dziewicą, ksienią, a przy okazji założycielką podwójnego klasztoru w Kildare, jednego z najstarszych klasztorów w Irlandii.
W jej żywotach
Dobrze zachowane są dawno spisane żywoty świętej Brygidy, które wyszły spod pióra Cogitosusa. Były sporządzone w języku staroiryjskim, a przy okazji jako ciekawostkę należy wiedzieć, że nigdy nie były tłumaczone na język polski.
W pogańskiej rodzinie
Brygida urodziła się, jak nietrudno się domyśleć, w pogańskiej rodzinie. Już jako mała dziewczynka zajmowała się wypasem owiec i bydła. Ochoczo też pomagała przy pracy w polu i obejściu gospodarskim. Brygida Irlandzka urodziła się w Faughart nieopodal Dundalk, na pograniczu dzisiejszej Irlandii Północnej. Jej ojciec był poganinem, matka była uprowadzona gdzieś na Starym Kontynencie i przywieziona do Irlandii przez piratów. Celowo sprzedali ją do takiego domu, gdzie nie mogła przyjąć chrztu.
Opowieść
Jak mówi tradycyjna opowieść dotyczącą Brygidy, plotła bardzo sprawnie małe krzyżyki z suchej trawy, które nawet do dziś są bardzo popularne na Szmaragdowej Wyspie. Na znak szczególnego oddania się służbie Bożej, Brygida przyjęła w 467 roku z rąk nieokreślonego bliżej biskupa welon zakonny. Zaraz też założyła klasztor Kildar, czyli Cell Dara, co się tłumaczy jako dębowy dom. Klasztor ten miał duży wpływ na dzieło chrystianizacji na Szmaragdowej Wyspie. Funkcjonował dość prężnie w niesieniu Ewangelii wśród ludności aż do roku 836, kiedy został złupiony i w dużej części wyburzony przez złowrogie wojska Normanów.
Smutna osoba
W ikonografii Brygida jest przedstawiana jako smutna osoba, zwykle w białym zakonnym habicie. Posiada na głowie czarny welon, a tuż nad nim widnieje płomień. W ręku trzyma świecę. Dokładnie taki obraz świętej można zobaczyć w Strasburgu we Francji. Poza tym, że jest uważana za apostołkę i patronkę Irlandii, często też uważana jest ona za matkę życia zakonnego, ponieważ założyła ta święta wiele klasztorów.
Z ludem Irlandii
Brygida to imię związane z Celtami. Pierwszy człon imienie „Bryg”, oznacza po prostu siłę, cnotę, męstwo oraz dobroć. Od samego dzieciństwa Brygida pragnęła poświęcić się Bogu, na co oczywiście nie chciał się zgodzić jej niewierzący ojciec. Podobno dziewczyna niewyobrażalnie bała się go, a z czasem strach ten przeobraził się w nienawiść.
Stare legendy
Stare legendy dotyczące Brygidy przekazują nam, że była pogodna i hojna wobec potrzebujących, a także bardzo energiczna i przedsiębiorcza. Emanowała zawsze dobrocią. Gdy miała mniej więcej 15 lat, udała się do biskupa Mela w Armagh, stolicy prymasowskiej w Irlandii, gdzie złożyła ślub dziewictwa. Bardzo szybko zgromadziła wokół siebie dziewczęta, które podzielały jej pragnienia względem Boga i założyła z nimi pierwszy klasztor w Kildare, usytuowany na zachód od Dublina. Klasztor szybko się rozwijał, co podobało się biskupom proszących ją, aby na ich terenach powstawały nowe.
Poszerzony płaszcz
Święta przemierzała całą Zieloną Wyspę i założyła sporo klasztorów. Uważana jest zatem za prekursorkę życia konsekrowanego w Irlandii.
Opowiada się też często o niej, jak dokonywała niezwykłych cudów. Pewnego razu prosiła króla Leinsteru o ziemię, na której mogłaby założyć kolejny klasztor. Aby przekonać wspomnianego króla, poprosiła go jedynie o taki teren, jaki będzie w stanie przykryć jej płaszcz. Król się zgodził, a wtedy płaszcz cudownie się powiększył, obejmując swym zasięgiem całą okolicę Curragh.
Kult św. Brigidy
Osoba świętej Brygidy często łączona jest z celtycką boginią pogańską o imieniu Brygid lub Brigit. Jej wspomnienie liturgiczne kultywowane w Kościele Rzymskokatolickim przypada na dzień 1 lutego każdego roku. Jest ona najpopularniejszą, zaraz po świętym Patryku rzecz jasna, irlandzką świętą, też nazywaną patronką Zielonej Wyspy.
Powołano do istnienia w Irlandii liczne kościoły pod jej wezwaniem, w których najczęściej modlą się młode dziewczyny, prosząc o udane związki małżeńskie. Jest ona obok świętego Patryka i Kolumbana uważana za cudotwórczynię.
Patronka serowarników
Święta Brigida jest także patronką i opiekunką mleczarzy i serowarników. W wigilię jej święta, czyli w dzień 31 stycznia, wystawia się, zgodnie z irlandzką tradycją, chleb i mleko przed próg każdego domu. Wówczas to cały dom musi być uprzątnięty i przygotowany na przyjęcie tak zacnego gościa. Wierzono bowiem, że święta Brygida odwiedza gospodarstwa domowe tam, gdzie oddaje się jej cześć. W spiżarni tuż obok garnców z mlekiem, ustawia się przez cały rok małe krzyżyki na wzór plecionki Brigidy, wykonane z suchej trawy, które miały uchronić mleko to przed złośliwymi skrzatami i chochlikami, które chcąc spić śmietankę wpadały do zawartości mleka i go zakwaszały.
Powszechnie znana jest też jako osoba szczególnie troszcząca się o ubogich i potrzebujących. Dawne zwyczaje zatem nakazują wiernym katolickim, aby w przeddzień wspomnienia patronki wysprzątać domy, upiec ciasta i absolutnie nie odmawiać pomocy potrzebującym. Wtedy też ozdabia się domy i mieszkania kolorowymi wstążkami, które wywiązuje się też na rosnące opodal drzewa.
Św. Brygida zmarła 1 lutego 523 lub 524 roku w Kildare, tutaj też została pochowana. W IX wieku, w czasie najazdu Duńczyków na Zieloną Wyspę, jej relikwie przeniesiono do Downpatrick, po czym o nich zapomniano. Odkrył je dopiero w XI wieku biskup, św. Malachiasz. W czasie reformacji król Henryk VIII nakazał je zniszczyć, ale katoliccy wierni zdołali je uratować, przynajmniej w części. Dziś znowu są w Irlandii, w Kildare, gdzie spoczywają w kamiennym sarkofagu. Ponadto, fragment relikwii, prawdopodobnie czaszka, znajduje się w kościele św. Jana Chrzciciela w Lumiar, niedaleko Lizbony, a do tych miejsc pielgrzymuje z prośbą o pomoc wielu pątników.
Ewa Michałowska- Walkiewicz
FOTO: Andreas F. Borchert, fragment witraża w korytarzu za prezbiterium w kościele St Mary of the Rosary Catholic Church, hr. Mayo, przedstawiający św. Brygidę trzymającą lampę, Wikipedia, domena publiczna, CC BY-SA 4.0.
